Zamierzasz otworzyć biznes i rozważasz wykonywanie działalności gospodarczej jako osoba fizyczna? W niniejszym artykule przedstawiamy najważniejsze informacje, które powinieneś wiedzieć na temat jednoosobowej działalności gospodarczej.

Swoboda działalności gospodarczej
Działalność gospodarcza wykonywana jako osoba fizyczna
Jak założyć jednoosobową działalność gospodarczą?
Odpowiedzialność za zobowiązania w przypadku prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej

 

Swoboda działalności gospodarczej

Swoboda działalności gospodarczej jest ważnym elementem naszego systemu społecznego i prawnego. Zgodnie z art. 20 Konstytucji RP:

Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.

W Konstytucji zapisano co prawda możliwość ograniczenia swobody wykonywania działalności gospodarczej, ale wyraźnie wskazano, że jest to możliwe tylko w szczególnych przypadkach. Jak stanowi art. 22 Konstytucji:

Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.

Nie można więc ograniczyć wolności prowadzenia działalności gospodarczej z błahych powodów, a jeżeli już są ku temu powody można zrobić to tylko w drodze ustawy. Swobody wykonywania działalności gospodarczej nie mogą więc ograniczać akty niższej rangi jak np. rozporządzenia lub akty prawa miejscowego.

 

Działalność gospodarcza wykonywana jako osoba fizyczna

Tak ugruntowana wolność prowadzenia działalności gospodarczej dała dobre podstawy do prowadzenia jej bez tworzenia żadnych skomplikowanych struktur prawnych. Działalność gospodarczą możesz bowiem wykonywać we własnym imieniu, jako osoba fizyczna. Aby zostać przedsiębiorcą musisz się tylko zarejestrować. Nie ma potrzeby zakładania spółki, ani jakichkolwiek innych organizacji. W obrocie gospodarczym możesz bowiem występować pod własnym imieniem i nazwiskiem oraz firmą, czyli nazwą.

Prostota założenia działalności gospodarczej spowodowała, że prowadzenie działalności jako osoba fizyczna jest najpopularniejszą formą prowadzenia biznesu. Takich firm jest wielokrotnie więcej niż wszystkich spółek razem wziętych! Według danych GUS na koniec 2019 r. w rejestrze REGON figurowało 521,1 tys. spółek handlowych i 291,0 tys. spółek cywilnych. W tym samym czasie było tam wpisanych aż 3 mln 213,6 tys. osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą!

 

Jak założyć jednoosobową działalność gospodarczą?

Popularność tej formy wykonywania działalności gospodarczej nie powinna dziwić. W sensie formalnym jej założenie jest bardzo proste i sprowadza się do złożenia wniosku CEIDG-1. Ponadto należy pamiętać o kwestiach rejestracji do ZUS, rejestracji do VAT i uzyskaniu odpowiednich pozwoleń lub koncesji, o ile przepisy prawa nakładają na Ciebie taką konieczność. Samo założenie działalności wiąże się jednak ze złożeniem wspomnianego wniosku CEIDG-1. Można dokonać tego np. przez Internet.

 

Jednoosobowa działalność gospodarcza – problemy do przemyślenia

Przed założeniem działalności należy jednak zastanowić się nad kilkoma podstawowymi kwestiami. Po pierwsze musisz oczywiście zastanowić się jakiego rodzaju działalność chciałbyś wykonywać. Jeśli myślisz o założeniu firmy, zapewne dobrze wiesz co chcesz robić. Warto jednak rozważyć możliwości poszerzenia działalności na inne branże w przyszłości.

Poza kwestiami merytorycznymi, przed założeniem działalności musisz rozważyć również kilka kwestii formalnych:

  •         wybrać formę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych,
  •         wybrać sposób prowadzenia ewidencji operacji gospodarczych,
  •         rozważyć konieczność rejestracji do VAT,
  •         zdecydować o skorzystaniu bądź nieskorzystaniu z tzw. ulgi na start w zakresie składek ZUS.

 

Jednoosobowa działalność gospodarcza a podatek dochodowy

Zaletami prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej są przede wszystkim prostota wykonywania działalności i brak podwójnego opodatkowania, z którym mamy do czynienia w przypadku prowadzenia niektórych spółek. Prowadzenie działalności gospodarczej jako osoba fizyczna daje szerokie możliwości wyboru formy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT). Niektórzy przedsiębiorcy mogą wybrać jedną z aż czterech form opodatkowania. Należą do nich:

  •         skala podatkowa (rozliczenia na zasadach ogólnych),
  •         podatek liniowy,
  •         ryczałt od przychodów ewidencjonowanych,
  •         karta podatkowa.

Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule Działalność gospodarcza – podatek PIT.

Gdy zdecydujesz już w jakiej formie chcesz rozliczać się z podatku dochodowego, musisz zastanowić się nad tym, w jaki sposób chcesz ewidencjonować transakcje dotyczące Twojego przedsiębiorstwa.

 

Jednoosobowa działalność gospodarcza a księgi rachunkowe i podatkowe

Prowadzenie ksiąg rachunkowych jest znacznie bardziej skomplikowane niż prowadzenie podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji przychodów na potrzeby ryczałtu. Prowadzenie PKPiR sprowadza się głównie do prostego ewidencjonowania przychodów i kosztów, a w przypadku ryczałtu tylko do ewidencji przychodów. Nie prowadzi się np. rozrachunków i nie trzeba opracowywać polityki rachunkowości. Obowiązki te ciążą jednak na podmiotach prowadzących księgi rachunkowe zamiast ewidencji podatkowych. Niektóre operacje należy ewidencjonować inaczej dla celów rachunkowości, a inaczej dla celów podatków, co w przypadku prowadzenia ksiąg rachunkowych może stanowić istotną trudność. Na księgi rachunkowe składają się:

  • dziennik,
  • księga główna, 
  • księgi pomocnicze,
  • zestawienia: obrotów i sald kont księgi głównej oraz sald kont ksiąg pomocniczych,
  • wykaz składników aktywów i pasywów (inwentarz).

Wykonując działalność jako osoba fizyczna, nie masz obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych, o ile nie przekraczasz ustawowego progu. Księgi rachunkowe będziesz prowadzić obowiązkowo dopiero, gdy Twoje przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosą co najmniej równowartość 2 000 000 euro w walucie polskiej. W innym przypadku możesz prowadzić podatkową księgę przychodów i rozchodów (PKPiR), a w przypadku korzystania z ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, ewidencję przychodów.

Oczywiście brak obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych, a co za tym idzie, brak konieczności sporządzania sprawozdania finansowego, nie zwalnia Cię z prowadzenia innych ewidencji, jak np. ewidencja dla potrzeb podatku VAT. Niemniej jednak PKPiR prowadzi się znacznie prościej niż księgi rachunkowe. Jeszcze łatwiejsze jest prowadzenie ewidencji przychodów dla potrzeb rozliczeń ryczałtowych. Wpływa to zarówno na poświęcony czas, jak i na koszty obsługi księgowej.

 

Formy ewidencjonowania transakcji w ramach działalności gospodarczej

Rozliczając się w oparciu o skalę podatkową bądź podatek liniowy, możesz wybrać prowadzenie ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów (PKPiR). Pierwsza opcja jest bardziej kosztowna i czasochłonna, ale daje Ci lepszy wgląd w to jak prosperuje Twoja firma. Rachunkowość daje Ci lepsze narzędzia analityczne i prognostyczne, co jest olbrzymią pomocą w podejmowaniu decyzji. Podatkowa księga przychodów i rozchodów zazwyczaj wystarcza jednak dla potrzeb większości początkujących przedsiębiorców, generując mniejsze koszty. Wiąże się w zasadzie z ewidencją dokonywaną jedynie na potrzeby podatkowe, bez konieczności prowadzenia rozbudowanej rachunkowości.

Jeszcze prostsze są rozliczenia dla potrzeb ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. W przypadku tej formy opodatkowania prowadzisz tylko prostą ewidencję przychodu. Jeszcze prostsze zasady dotyczą opodatkowania w formie karty podatkowej. Wiąże się ono głównie z koniecznością opłacania wyznaczonej stawki podatku. Nie trzeba jednak prowadzić ksiąg, składać zeznań podatkowych oraz wpłacać zaliczek na podatek dochodowy.  W przypadku karty podatkowej podatnicy są jednak zobowiązani wydawać na żądanie klienta rachunki i faktury, stwierdzające sprzedaż wyrobu, towaru lub wykonanie usługi. Należy przechowywać je w kolejności numerów w okresie pięciu lat podatkowych, licząc od końca roku, w którym zostały wystawione.

 

Badanie sprawozdań finansowych

Sprawozdania finansowe niektórych jednostek podlegają badaniu przez biegłego rewidenta niezależnie od rozmiarów ich działalności. Prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą nie musisz się nimi martwić, aż Twoja działalność nie stanie się naprawdę duża. Jak już mówiliśmy, najmniejsi przedsiębiorcy w ogóle nie muszą prowadzić ksiąg rachunkowych, a jedynie ewidencje podatkowe. Jeżeli jednak prowadzą księgi rachunkowe z własnej decyzji, to i tak nie mają obowiązku poddawać badaniu sprawozdań finansowych sporządzonych na ich podstawie.

W przypadku prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej, badanie sprawozdania finansowego będzie dla Ciebie obowiązkowe, jeżeli w roku poprzedzającym sporządzenie sprawozdania finansowego spełnisz co najmniej dwa z następujących warunków:

  • średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
  • suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2 500 000 euro,
  • przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5 000 000 euro.

W innym wypadku, możesz oczywiście poprosić firmę audytorską o przeprowadzenie takiego badania dla własnych potrzeb. Nie ciąży na Tobie jednak taki obowiązek. W przypadku małych, jednoosobowych działalności gospodarczych brak obowiązku poddawania sprawozdania finansowego  badaniu to spora oszczędność. Nie możesz na nią liczyć np. w przypadku spółki akcyjnej, gdyż każda spółka tego rodzaju ma obowiązek poddawania sprawozdań finansowych badaniu przez biegłego.

Jeśli w przyszłości Twoja działalność rozwinie się do tego stopnia, że będziesz przekraczać wspomniane limity, warto rozważyć przekształcenie w spółkę z o.o. Zagwarantuje Ci to znacznie większe bezpieczeństwo majątku osobistego, choć będzie wiązać się z podwójnym opodatkowaniem dochodów. Więcej na ten temat dowiesz się z artykułu Spółka z o.o. – co musisz wiedzieć?

 

Jednoosobowa działalność gospodarcza a rejestracja do VAT

Problematyka rejestracji do VAT przedstawia się podobnie jak w przypadku innych podmiotów. Rejestracja jest obowiązkowa, jeśli wykonujesz działalność podlegającą opodatkowaniu oraz nie obejmuje Cię zwolnienie podmiotowe dla małych jednostek. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule Rejestracja do VAT – kiedy to konieczne?

 

Jednoosobowa działalność gospodarcza a ZUS

Prowadzenie działalności gospodarczej jako osoba fizyczna wiąże się z koniecznością opłacania składek ZUS. Niektórzy przedsiębiorcy nie muszą ich jednak opłacać, np. w przypadku stosowania tzw. ulgi na start. Po zakończeniu okresu ulgi na start, możesz przez 2 lata opłacać preferencyjne składki ZUS.

Składek ZUS nie opłacają także osoby prowadzące tzw. działalność nieewidencjonowaną. Należy pamiętać, że taka działalność nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu Ustawy Prawo przedsiębiorców. Więcej na temat działalności nieewidencjonowanej oraz ZUS w działalności gospodarczej osoby fizycznej przeczytasz w artykule Działalność nierejestrowana i preferencyjny ZUS.

 

Odpowiedzialność za zobowiązania w przypadku prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej

Obok stosunkowo dużych składek ZUS, po zakończeniu okresu płacenia preferencyjnych składek, do największych bolączek jednoosobowej działalności gospodarczej należy kwestia odpowiedzialności za zobowiązania. Niestety wykonując działalność jako osoba fizyczna, ponosisz odpowiedzialność całym swoim majątkiem.

Dotyczy to również zobowiązań podatkowych, gdyż w świetle przepisów podatkowych występujesz jako podatnik, a nie jako osoba zarządzająca podmiotem, który jest podatnikiem (jak w przypadku członka zarządu spółki kapitałowej). Jako podatnik odpowiadasz całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki.

Do odpowiedzialności za Twoje zobowiązania może zostać pociągnięty Twój małżonek, a w przypadku zobowiązań podatkowych, również inni członkowie rodziny, którzy stale współdziałają z Tobą w prowadzeniu działalności i osiągają z niej korzyści.

Działalność wykonywana jako osoba fizyczna jest prosta w prowadzeniu i stosunkowo tania (póki nie płacisz dużych składek ZUS), jednak wiąże się z dużym ryzykiem w przypadku zaległości finansowych.

 

Podsumowanie

Jednoosobowa działalność gospodarcza jest najprostszą formą prowadzenia biznesu. Daje Ci dość dużą elastyczność w zakresie wyboru formy opodatkowania, a w początkowym okresie Twojej działalności pozwala na opłacanie rozsądnej wysokości składek ZUS bądź nawet zrezygnowanie z ich opłacania przez pewien czas. Księgowość takiej działalności jest zazwyczaj tańsza niż księgowość spółek handlowych – szczególnie, gdy korzystasz tylko z ewidencji podatkowych, a nie z ksiąg rachunkowych. Wśród wad szczególnie rzucają się w oczy dość duże składki ZUS po kilku latach oraz osobista odpowiedzialność za zobowiązania.

Jeżeli myślisz o założeniu jednoosobowej działalności gospodarczej, ale masz wątpliwości lub nie wiesz jak to zrobić, skontaktuj się z nami umawiając się na bezpłatną konsultację. Lepiej nie działać w pojedynkę, gdyż łatwo o błędy popełniane często podczas zakładania działalności gospodarczej. Jeśli chcesz zrobić to profesjonalnie, skontaktuj się z nami! 


Napisz do nas!

Wykaz źródeł

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r., Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, ze zm.

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, Dz.U. 2018 poz. 646, ze zm.

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy, Dz.U. 2018 poz. 647, ze zm.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa., Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926, ze zm.

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych., Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350, ze zm.

Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości., Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591, ze zm.

Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w rejestrze REGON, 2019 r., GUS, 2020.

Data ostatniej aktualizacji artykułu: